سيد أحمد صفائي

19

هشام بن الحكم ، مدافع حريم ولايت ( فارسي )

مىگفتند بهتر از اين بود كه به أو نسبت تشيع دهند ، چه در آن حكومت براي زنديق وكافر امنيت وآسايش وحريت وآزادى عقيدة بود لكن براي شيعه امنيت وآزادى نبود بلكه غالبا فرارى ومتوارى بودند وآثار ومؤلفات ايشان نظر بشدت تقيه مخفى ومستور يا زير خاك مدفون مىشد ( چنان كه در حالات ابن أبي عمير نوشته‌اند كه خواهرش نوشته‌هايش را از ترس دفن كرد وبه اندازه اى زير خاك ماند كه پوسيد لذا رواياتش را با اسقاط سند وبه اصطلاح مرسلا نقل مىكرد ) وهشام بن الحكم هم از كساني است كه از ستم جنايتكاران به جهان فرهنگ ودانش مصون نبوده اند ولذا در آخر عمر متوارى وفرارى بوده واز نوشته‌ها ومؤلفاتش جز نامى باقي نمانده است . چيزى كه بسيار مايه تأسف است فقدان " أصل " اوست چه يكى از أصول چهار صد گانه " أصل " هشام بن الحكم است . علامه حلى فرموده هشام بن الحكم كتابهايى در توحيد ورد بر زنادقة وماترياليستها ومعتزله تصنيف نموده از آن جمله كتاب شيخ وغلام وكتاب ثمانية أبواب وكتاب رد بر أرسطاطاليس است . شيخ طوسي قدس سره هجده كتاب ونجاشي بيست ونه كتاب وابن نديم بيست وشش كتاب در موضوعات مختلف به دو نسبت داده اند واز مجموع أقوال نتيجة مىشود كه هشام بن الحكم سى ويك جلد كتاب تصنيف وتأليف نموده است وجدول زير نام كتاب وراوي آن را معرفى مىنمايد : نام كتاب - نام راوي أصل هشام - شيخ طوسي كتاب شيخ وغلام - ابن نديم ونجاشي الإمامة - ابن نديم ونجاشي رد بر أرسطاطاليس - ابن نديم ونجاشي رد بر ثنويه - ابن نديم ونجاشي رد بر زنادقة - ابن نديم ونجاشي توحيد - ابن نديم ونجاشي